O Geoparku

 

Predloženo ime geoparka

Predloženo ime geoparka u osnivanju je Geopark Đerdap. Đerdap je srpski naziv za Đerdapsku klisuru, koja povezuje Panonski i Dakijski sliv, prolazeći kroz planinsku oblast južnih Karpata. Đerdapska klisura se takođe naziva i  „gvozdenom kapijom“ ili „gvozdenim vratima“. Đerdap je i ime Nacionalnog parka osnovanog 1974. godine. U poređenju sa Nacionalnim parkom, Geopark bi trebalo da obuhvati veću površinu sa većim geodiverzitetom i većim brojem geoloških lokacija.

 

Fizičke i demografske karakteristike predloženog Geoparka

Geopark Đerdap se nalazi u jugoistočnoj Evropi, u severoistočnom delu Republike Srbije, duž granice sa Rumunijom.

Geografska pozicija Đerdapa, obeležena crvenim pravougaonikom. Slika levo - u odnosu na Pan-Evropski saobraćajni koridor VII. Slika desno - položaj u Srbiji

Geografska pozicija Đerdapa, obeležena crvenim pravougaonikom. Slika levo – u odnosu na Pan-Evropski saobraćajni koridor VII. Slika desno – položaj u Srbiji

 

Oblast prostiranja

Budući Geopark će se prostirati na površini od 1330km kvadratnih. Ova površina je za 692 kvadratna kilometara veća od površine Nacionalnog parka Đerdap. Nalaziće se unutar dva administrativna okruga – Borskog i Braničevskog i unutar četiri opštine – Majdanpek, Golubac, Kladovo i Negotin. Sedište Geoparka će se nalaziti u Donjem Milanovcu, 200km udaljenom od Beograda, glavnog grada Srbije.

Administrativna granica predloženog Geoparka Đerdap u Braničevskom i Borskom okrugu

Administrativna granica predloženog Geoparka Đerdap u Braničevskom i Borskom okrugu

 

Topologija terena

Geopark Đerdap obuhvata južni deo Dunavske klisure (Đerdapsku klisuru – Gvozdenu kapiju) u okviru srednjeg sliva Dunava. U donjem delu srednjeg sliva, Dunav preseca planinski venac Južnih Karpata između dva velika tektonska basena – Panonskog na zapadu i Dakijskog na istoku. Dunavska klisura je kompozitna klisura koja je sastavljena od četiri kraćih klisura (Gornje klisure, Gospođinog vira, Kazana i Sipske klisure) i tri šira dela – basena (Ljupkovskog, Donjo-Milanovačkog i Oršavskog). Najuzvodniji i najnizvodniji delovi klisure odlikuju se nizijama, i blago brdovitom terenu Panonske i Dakijske nizije respektivno. Glavne orografske jedinice su Golubačka planina, Šomrda, Liškovac, Veliki Greben i Miroč. U planinskoj oblasti klisure postoje duboke rečne doline presecane dunavskim pritokama, osim u krečnjačkim oblastima koje se odlikuju isušenim karskim visoravnima (Štrpsko korito na planini Miroč).

Područje je pretrpelo značajne promene tokom 1970-godina, kada je izgrađen hidroenergetski sistem Đerdap, pregrađivanjem reke Dunav u Sipskoj Klisuri čime je formirano protočno jezero. Iako je jezero uticalo na promene životne sredine u okolini, ono je sada potpuno inegrisano u pejzaž dajući mu novu dimenziju i estetsku vrednost.

Prosečna godišnja količina padavina je 784mm, što je za oko 7% više u odnosu na prosek Srbije. Najintenzivnije padavine su od aprila do juna, dok je najsuvlji deo godine u periodu jul-septembar. Prosečna srednja godišnja temperatura je 11,3° C što prevazilazi prosek Srbije. Manje klisure u okviru Dunavske klisure imaju blažu mikroklimu, sa manjim oscilacijama temperature vazduha, veću količinu padavina i uravnoteženiju raspodelu padavina tokom cele godine što sve zajedno čini ove klisure povoljnijim za razvoj vegetacije.

 

Demografija

Površina obuhvaćena Geoparkom ima oko  34.000 stanovnika (Zavod za statistiku Republike Srbije, 2011). Prosečna gustina naseljenosti je veoma niska – manja od 25 stanovnika po kvadratnom kilometru. U poslednje dve decenije, došlo je do konstantnog prirodnog pada stanovništva, sa većim brojem smrtnih slučajeva nego rađanja. U kombinaciji sa emigrantskim tendencijama, rezultovalo je u depopulaciji čitavog područja osim u gradovima – opštinskim centrima (Golubcu, Majdanpeku, Kladovu i Negotinu). Planinska sela su razuđenog karaktera.

Ekonomija se zasniva na hidroenergiji, saobraćaju, turizmu, individualnoj poljoprivrednoj proizvodnji, vađenju kamena u Brnjici i eksploataciji bakra u Majdanpeku (ne nalazi se u okviru budućeg Geoparka, ali je u neposrednoj blizini). Hidroelektrane Đerdap I i II su od najvišeg nacionalnog značaja. Dunav je takođe okosnica međunarodnog, Pan-evropskog saobraćajnog koridora – Koridora VII, koji povezuje ovu oblast sa zapadnom, centralnom i istočnom Evropom. Ovaj plovni put ima tehničke uslove za prijem kapaciteta najvećih teretnih brodova, kao i sve vrste turističkih kruzera.

Individualna proizvodnja se uglavnom zasniva na stočarstvu (proizvodnji mlečnih proizvoda), koja je zasnovana na principima zaštite životne sredine i proizvodnje ekološke hrane – poljoprivrednih proizvoda. Ostale poljoprivredne aktivnosti uključuju ribolov, sakupljanje lekovitog bilja i dr. kao i upravljenjem u šumarstvu kojim su zaduženi JP „Nacionalni park Đerdap“ i državno Javno preduzeće „Srbija šume“.