Đerdapska klisura (Gvozdena kapija)

Srpski  English

Geomorfološka osa cele Đerdapske oblasti je Đerdapska klisura, formirana duž Dunava njegovim proticanjem kroz južne Karpate, između Panonske nizije na zapadu i Dakijske nizije na istoku. Sa dužinom od preko 100 kilometara, to je najduža klisura u Evropi. Južna strana pripada Srbiji, a severna strana Rumuniji. Klisura se proteže od stene zvane „Babakai“, nasuprot srednjovekovne Golubačke tvrđave i sela Gura Văii u Rumuniji. Zapravo se sastoji od četiri klisure i tri kotline koje se prostiru sledećim redom: Gornja klisura (Golubačka klisura), Ljupkovska kotlina, klisura Gospođin vir, Donjomilanovačka kotlina, klisura Kazan, Oršavska kotlina i Sipska klisura. Naziv Đerdap se nekada koristio samo za Sipsku klisuru, ali kasnije je počeo da se koristi i za celu klisuru. U raznovrsnom geološkom sastavu, stene koje dominiraju su škriljci, krečnjaci i peščari.

Digitalni model terena Đerdapske klisure

Digitalni model terena Đerdapske klisure

Erozioni oblici koji dominiraju u fluvijalnom reljefu su rečne doline (sa rečnim terasama ili bez njih), dok su akumulacioni oblici prisutni u manjoj meri – u najnizvodnijim delovima direktnih pritoka Dunava, zbog usporavanja vode nakon izgradnje veštačkog jezera. Geograf Jovan Cvijić otkrio je niz rečnih terasa u reljefu Đerdapa, koje svedoče o fazama formiranja klisure probojnice. Većina terasa je vidljiva samo u segmentima, ali kada se postave u sistem, njihove hipsometrijske pozicije pokazuju redosled usecanja. Najviša je terasa Kalfe. Nalazi se na 430 metara nadmorske visine, ili 370 m iznad nivoa Dunava (pre akumulacije). Sledeća se nalazi na 260 metara iznad Dunava, i naziva se terasa Kazana. Prema Cvijiću, obe terase su nastale tokom ponta (donji pliocen). U sledećim fazama usecanja formirane su terase na 210 m, 150-160 m, i na 90-115m iznad nivoa Dunava u doba gornjeg pliocena. Tri najniže terase nalaze se na relativnim visinama od 60-63 m 27-30 m, i 10 m (Cvijić, 1921).