Đerdapska klisura (Gvozdena kapija)

Srpski  English

Geomorfološka osa cele Đerdapske oblasti je Đerdapska klisura, formirana duž Dunava proticnjem kroz južne Karpate, između Panonske nizije na zapadu i Dakijske ravnice na istoku. Sa dužinom od preko 100 kilometara, to je najduža klisura u Evropi. Južna strana pripada Srbiji, a severna strana Rumuniji. Klisura se proteže od stene zvane „Babakai“, nasuprot srednjovekovne Golubačke tvrđave i sela Gura Văii u Rumuniji. Zapravo se sastoji od četiri klisure i tri basena koje se prostiru sledećim redom: Gornje klisure  (Golubačka klisura), Ljupkovske kotline, klisure Gospođin vir, Donjomilanovačke kotline (Donjomilanovački basen), Kazana, Oršavske kotline  i Sipske klisure. Naziv Đerdap se nekada koristio samo za Sipsku klisuru, ali kasnije je počeo da se koristi i za celu klisuru.  U svom raznovrsnom geološkom sastavu, stene koje dominiraju su škriljci, krečnjaci i peščari.

Digitalni model terena Đerdapske klisure

Digitalni model terena Đerdapske klisure

Erozijske forme dominiraju u fluvijalnom reljefu – rečne doline (sa rečnim terasama ili bez njih), dok su akumulacioni oblici prisutni u manjoj meri – odvodnjavanjem oblasti direktnih pritoka Dunava, zbog usporavanja vode nakon izgradnje veštačkog jezera. Geograf Jovan Cvijić je otkrio niz rečnih terasa u reljefu Đerdapa, koje svedoče fazama Dunavskog proboja. Većina terasa je vidljiva samo u segmentima, ali u sistematskom pregledu, njihove hipsometrijske pozicije pokazuju redosled proboja. Najveća je Kalfa terasa. Nalazi se na 430 metara nadmorske visine, ili 370m iznad prvobitnog Dunavskog nivoa. Sledeća se nalazi na 260 metara iznad Dunava, i naziva se Kazanska terasa. Prema Cvijiću, obe terase su iz Pontijske ere (donji pliocen). Naredni proboji su formirali terase na 210m, 150-160m, i na 90-115m iznad nivoa Dunava u doba gornjeg pliocena. Tri najniže terase, se nalaze na relativnim visinama od 60-63m 27-30m, i 10 m (Cvijić, 1921).